Πρόλογος Χρίστου Πέτρου στον «Θρήνο της Παναγίας»

Στην προσπάθειά μας να εκδώσουμε Κείμενα Κειμήλια, για να προβάλουμε μέσα από αυτά βασικά στοιχεία της ταυτότητάς και της κοσμοαντίληψης του λαού μας, δεν θα μπορούσαμε να αφήσουμε απ’ έξω τα δημοτικά μας τραγούδια. Η αρχή έγινε με το ανυπέρβλητο “Τραούιν του Διγενή”, το οποίο, όπως αναφέρεται και στον πρόλογό του, είναι κατά τη γνώμη μας το τραγούδι εκείνο που εκφράζει πιο πιστά από κάθε άλλο κείμενο το επικό αρχέτυπο της Ρωμιοσύνης.

Σε αυτή την έκδοση με τον “Θρήνο της Παναγίας” αναδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό ένα άλλο χαρακτηριστικό του λαού μας: Η οικειότητα με τα Θεία, και κυρίως η εξοικείωση με το μυστήριο της ζωής. Το στοιχείο αυτό γίνεται αντιληπτό, χωρίς να χρειάζεται εις βάθος ανάλυση, αφού από μόνο του το γεγονός ότι ο λαός μας έκανε λαϊκό τραγούδι ένα θρησκευτικό συμβάν, ένα ευαγγελικό κείμενο, τα λέει όλα. Και αυτό γίνεται, χωρίς να υπάρχει αυτοσκοπός παρερμηνείας των γραφών, αφού ο ίδιος ο ποιητής λαός στην προσπάθειά του να τονίσει την πειστικότητα της δικής του ερμηνείας επικαλείται τις γραφές (“καθώς είναι γραμμένον”), κάτι που δείχνει ότι οι γραφές για αυτόν είναι ακλόνητο στοιχείο. Εδώ έχουμε να κάνουμε με τη λαϊκότερη εξιστόρηση των Παθών του Χριστού και την ανάδειξη της πιο έντονης συγκλονιστικής, αλλά απόλυτα ανθρώπινης, άρα οικείας, διάστασης του γεγονότος. Του τρόπου δηλαδή, με τον οποίο η μάνα (Παναγία) βιώνει τα βασανιστήρια και τον θάνατο του γιου της (του Χριστού).

Με μεγάλη μαεστρία επιτυγχάνεται επίσης η υιοθέτηση ενός από τα βασικότερα στοιχεία της λαϊκής τέχνης. Μια ολική διαδραστικότητα μεταξύ κειμένου γεγονότος, ποιητή και ακροατηρίου. Παρά λοιπόν το γεγονός ότι πρόκειται για ένα συμβάν ήδη γραμμένο στα ευαγγέλια, άρα υπαρκτό και μορφοποιημένο στο μνημονικό του κάθε ανθρώπου, ο ποιητής αντλεί μιαν ανείπωτη διάσταση των παθών (τον θρήνο της Παναγίας), και την εξιστορεί με τέτοιον τρόπο, που να μοιάζει, σαν να ήταν και αυτός εκεί (εδώ είναι η δική του συμμετοχή), και μας μεταφέρει το τι είδε, χρησιμοποιώντας μια φρασεολογία και έναν κώδικα ήθους και αξιών, ο οποίος συν-διαμορφώνεται εκ των πραγμάτων από το ακροατήριο (εδώ είναι η συμμετοχή του κοινού). Ρευστοποιεί ένα μορφοποιημένο γεγονός, χωρίς στην ουσία να το αλλάζει και χωρίς να αλλάζει την ουσία του!

Από την αρχή του τραγουδιού ο ποιητής μας δηλώνει ξεκάθαρα ότι το καθόλα ανθρώπινο δράμα της απώλειας εξισώνεται σε ένα βαθμό με τα “Θεία Πάθη”:

“…Άρχοντες, αγροικήσατε, όσ΄ είσθε συναγμένοι,
ν΄ ακούσετε μίαν γραφήν, νέαν, ιστορημένην,
ν΄ ακούσετε μετά χαράς αγίας ιστορίας
τα Πάθη του Κυρίου μας, θρήνον της Παναγίας…”

Αγία ιστορία λοιπόν τα Πάθη του Χριστού, εξίσου αγία ιστορία όμως και ο Θρήνος της Παναγίας. Σκόπιμο κρίνουμε να αναφέρουμε ότι στη συγκεκριμένη έκδοση το κείμενο, που παρατίθεται, δεν είναι το μοναδικό, το οποίο πραγματεύεται το ίδιο θέμα, τον «Θρήνο της Παναγίας». Αυτό εξάλλου συμβαίνει και με όλα τα δημοτικά τραγούδια. Δεν υπάρχει δηλαδή μια και μόνη εκδοχή στο δημοτικό τραγούδι. Από περιοχή σε περιοχή μπορεί κανείς να ακούσει εντελώς διαφορετικές εκδοχές. Ωστόσο η συγκεκριμένη είναι αυτή, η οποία βάσει των δικών μας κριτηρίων είναι η πληρέστερη για τη σειρά «Κείμενα Κειμήλια”.

Advertisements